Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ο αιφνιδιασμός της Αθήνας, οι πανηγυρισμοί της Άγκυρας και η επόμενη μέρα…

Για άλλη μια φορά Ελλάδα, Κύπρος και Ευρωπαϊκή Ένωση τρέχουν πίσω από τις εξελίξεις…

Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών διαμήνυσε ότι η κύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει στο ελάχιστο τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του. Στο πλαίσιο αυτό, ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης πραγματοποίησε διαδοχικές τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο και τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι, εστιάζοντας στις επιπτώσεις της συμφωνίας στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Επιμέλεια: Γιάννης Παναγιωτακόπουλος

Αιφνιδιασμένη εμφανίζεται η Αθήνα από την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνεργασίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ανακαλώνοντας ταυτόχρονα τις αποφάσεις του 2020 που είχαν απορρίψει τη συμφωνία και είχαν ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία. Ένας αιφνιδιασμός που δεν δικαιολογείται από τα δεδομένα, καθώς αυτή η απόφαση ήταν η πλέον αναμενόμενη, ιδίως μετά της καθαίρεση του προέδρου της λιβυκής Βουλής, Αγκίλα Σάλεχ, ακριβώς για να ανοίξει ο δρόμος της σημερινής ψηφοφορίας.

Για άλλη μια φορά λοιπόν, η ελληνική και η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, για να μην πούμε ότι απλά τις ακολουθεί αφού δεν μπορεί να τις επηρεάσει.

Η εξέλιξη προκάλεσε την άμεση και αυστηρή αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εξέφρασαν τη βαθιά λύπη τους για τη στάση του λιβυκού κοινοβουλίου, ξεκαθαρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή θέση παραμένει σταθερή και αμετάβλητη από το 2019.

Στη κοινή τους δήλωση, οι δύο επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών υπογράμμισαν χαρακτηριστικά ότι «η εν λόγω συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη». Παράλληλα, επανέλαβαν την πλήρη αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο, εκφράζοντας την κατηγορηματική αντίθεσή τους σε οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση στα εσωτερικά της Λιβύης.

Η διπλωματική κινητοποίηση σε Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο

Άμεση ήταν η κινητοποίηση της ελληνικής και της κυπριακής διπλωματίας απέναντι στα νέα δεδομένα. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών διαμήνυσε ότι η κύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει στο ελάχιστο τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του. Στο πλαίσιο αυτό, ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης πραγματοποίησε διαδοχικές τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο και τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι, εστιάζοντας στις επιπτώσεις της συμφωνίας στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας καταδίκασε απερίφραστα την απόφαση της Βουλής της Λιβύης, τονίζοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντίκειται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα δικαιώματα των νησιών σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Η Λευκωσία κατέστησε σαφές ότι το μνημόνιο δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα έναντι τρίτων χωρών.

Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν υπάρχει κάποια επίσημη καταδίκη από το Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου. 

Οι πανηγυρισμοί της Άγκυρας και η επίκληση της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Στον αντίποδα, η Τουρκία υποδέχθηκε με ενθουσιασμό την απόφαση της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, με επίσημη ανακοίνωσή του, χαιρέτισε την επικύρωση υποστηρίζοντας ότι «το εν λόγω Μνημόνιο Συναντίληψης διασφαλίζει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα των δύο χωρών βάσει του διεθνούς δικαίου και της αρχής της ισότητας και συμβάλλει στην περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης». Η τουρκική διπλωματία πρόσθεσε επίσης ότι θα συνεχίσει να συνεργάζεται για την ειρήνη στη Μεσόγειο, τηρώντας τις δεσμεύσεις της προς το διεθνές δίκαιο.

Την ίδια στιγμή, ο επικεφαλής Επικοινωνίας της τουρκικής Προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, χαρακτήρισε την απόφαση ως νίκη που ενισχύει τις διμερείς σχέσεις και επανέφερε στο προσκήνιο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Παράλληλα, την κύρωση του μνημονίου χαιρέτισε και ο υπαρχηγός του λιβυκού στρατού, αντιστράτηγος Σαντάμ Χαφτάρ, εκτιμώντας ότι η συμφωνία προστατεύει τα οικονομικά συμφέροντα της Λιβύης και ανοίγει νέες προοπτικές επενδύσεων με την Τουρκία, θέτοντας ως προτεραιότητα την ενοποίηση των κρατικών θεσμών.

Διαχρονικά ελληνικά διπλωματικά λάθη

Η επικύρωση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή φέρνει στην επιφάνεια τη διαδρομή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής από το 2019 έως σήμερα. Η πρώτη αδυναμία εντοπίζεται στη χρονική περίοδο πριν από την υπογραφή του μνημονίου, όταν η Ελλάδα, έχοντας αναστείλει τη λειτουργία της πρεσβείας της στην Τρίπολη το 2014 λόγω της έκρυθμης κατάστασης, περιόρισε τη διπλωματική της παρουσία στο πεδίο. Την ίδια ώρα, η Τουρκία επένδυε συστηματικά στη στρατιωτική και πολιτική στήριξη της κυβέρνησης της Τρίπολης, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη θαλάσσια συμφωνία του Νοεμβρίου του 2019 υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ.

Μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό, η Αθήνα αντέδρασε έντονα απελαύνοντας τον πρέσβη της Λιβύης και στράφηκε προς την ανατολική Λιβύη, φιλοξενώντας τον πρόεδρο της Βουλής Αγκίλα Σάλεχ και πραγματοποιώντας επαφές με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν συνοδεύτηκε από την ουσιαστική στήριξη που ζητούσε η πλευρά της Βεγγάζης, τη στιγμή που η στρατιωτική εμπλοκή της Τουρκίας άλλαξε τις ισορροπίες στο πεδίο των επιχειρήσεων. Ακολούθησε η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο τον Αύγουστο του 2020, η οποία αποτελούσε διπλωματική επιτυχία αλλά δεν κάλυπτε το σύνολο της θαλάσσιας περιοχής, ενώ η επαναλειτουργία της ελληνικής πρεσβείας στην Τρίπολη το 2021 και οι προσδοκίες για ακύρωση του μνημονίου διαψεύστηκαν μετά την αναβολή των λιβυκών εκλογών.

Το δεύτερο σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο καταγράφηκε τον Οκτώβριο του 2022, όταν η κυβέρνηση Ντμπεϊμπά υπέγραψε νέα συμφωνία με την Τουρκία για τους υδρογονάνθρακες, με την επίσκεψη του τότε Υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια στην Τρίπολη να ματαιώνεται λόγω διπλωματικής εμπλοκής στο αεροδρόμιο. Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια του 2025, η Άγκυρα κατάφερε να διεισδύσει διπλωματικά και στην Ανατολική Λιβύη. Παρά τις διαβεβαιώσεις που λάμβανε η Αθήνα ότι η ανατολική Βουλή δεν θα ενέκρινε το μνημόνιο, οι συχνές επαφές του επικεφαλής της τουρκικής MİT Ιμπραήμ Καλίν με το στρατόπεδο Χαφτάρ προανήγγειλαν τη μεταστροφή της στάσης του λιβυκού κοινοβουλίου.

Η ανάλυση Κωνσταντίνου Φίλη για τα νέα δεδομένα και την επόμενη ημέρα

Αναλύοντας τις εξελίξεις στον ΣΚΑΪ, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης, εξήγησε ότι η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου έχει τόσο συμβολική όσο και πρακτική αξία. Επιβεβαιώνει τον κυρίαρχο ρόλο που έχει αποκτήσει η Τουρκία σε ολόκληρη τη Λιβύη, καθώς λειτουργεί πλέον ως διαμεσολαβητής για την ενοποίηση των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, σε συνεννόηση ακόμη και με περιφερειακούς δράστες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος. Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει παράλληλα τη δυσχερή θέση στην οποία περιήλθε η ανατολική Λιβύη μετά την αποτυχία της στρατιωτικής εκστρατείας του 2019, με την Τουρκία να καλύπτει το κενό που άφησε η αποστασιοποίηση άλλων συμμάχων.

Όσον αφορά τις επιπτώσεις στο πεδίο, ο κ. Φίλης τόνισε ότι η Ελλάδα αναμένει τις πρώτες έρευνες της εταιρείας Chevron νοτίως της Κρήτης τους επόμενους μήνες, σε περιοχή που τέμνεται από το τουρκολιβυκό σύμφωνο, γεγονός που αναμένεται να προκαλέσει την αντίδραση της Άγκυρας. Παράλληλα, δυσχεραίνεται η συνεννόηση για το καλώδιο ψηφιακών δεδομένων, παρά τις πληροφορίες για προηγούμενες διαβουλεύσεις μεταξύ Γάλλων και Τούρκων.

Καταλήγοντας, ο κ. Φίλης υπογράμμισε ότι οι εξελίξεις αυτές προσφέρουν στην Ελλάδα την ευκαιρία να προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικά της Κρήτης. Όπως σημείωσε, «παράλληλα όμως, οι εξελίξεις αυτές δίνουν τη δυνατότητα στην Ελλάδα να κάνει την περίφημη περιώνυμη επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως αλλά και δυτικά της Κρήτης, όχι μόνο ως απάντηση μόνο σε αυτό που συμβαίνει, όχι μόνο για να αυξηθεί το κόστος της συμφωνίας για Λιβύη και Τουρκία, αλλά γιατί είναι μία ενέργεια η οποία θα δείξει προς πάσα κατεύθυνση πώς η Ελλάδα εννοεί τα συμφέροντά της στα κυριαρχικά και εν προκειμένω την κυριαρχία της στην περιοχή», επισημαίνοντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση η Αθήνα θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη να απορροφήσει την πίεση που θα ασκήσει η Τουρκία, κυρίως για το πέρασμα της διεθνούς ναυσιπλοΐας στα δυτικά της Κρήτης.

Σχολιάστε το άρθρο μας

Αναδημοσιεύστε το ΠΑΝΤΑ με ενεργό link της πηγής.

Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου.  To ιστολόγιο μας δεν υιοθετεί τις απόψεις των αρθρογράφων, ούτε ταυτίζεται με τα θέματα που αναδημοσιεύει από άλλες ενημερωτικές ιστοσελίδες και δεν ευθύνεται για την εγκυρότητα, την αξιοπιστία και το περιεχόμενό τους.

Ακολουθήστε το ellinikiafipnisis.com 

στο Facebook…

στο Twitter

στο Viber

στο Telegram

στο GAB…

κοινοποιήστε το και στους φίλους σας!