Οι συμμαχίες δεν είναι εγγυήσεις, είναι στιγμές ισορροπίας και οι ισορροπίες δεν έχουν μνήμη, έχουν μόνο κατεύθυνση. Όταν αυτή αλλάξει, αλλάζουν όλα. Σιωπηλά, ψυχρά, χωρίς εξηγήσεις…
Φτάνοντας στις μέρες μας, η σχέση Ελλάδας – Γαλλίας και ο ρόλος του Εμανουέλ Μακρόν απέναντι στον Έλληνα πρωθυπουργό εντάσσονται σε ένα διαφορετικό πλαίσιο θεσμικό, ευρωπαϊκό, με κοινές στρατηγικές ανησυχίες. Οι συμφωνίες δεν είναι κενές. Αλλά ούτε είναι από μόνες τους εγγυήσεις…
Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης
«Εκανιοβόλουν, ετουφέκιζον, ελόγχευον μετ’ ανηκούστου θηριωδίας. Και φαίνεται μεν η επίθεσις διευθύνετο κυρίως κατά των ατάκτων Ελλήνων στρατιωτών, αλλά επειδή και οι πολίται τότε εν γένει εφουστανελλοφόρουν, ως εκείνοι, εφόνευον πάντας όσους συνήντων αδιακρίτως, στρατιώτας τε και πολίτας. Έθραυον επί πλέον τας θύρας των οικιών και εισήρχοντο εις αυτάς δια να φονεύσωσι απανθρώπως αόπλους και αθώους. Κατήντησαν να σφάζωσιν οι γεναίοι Γάλλοι και γέροντας και παιδιά και να εκκοιλίσωσι και γυναίκας, οι δε μανιακώτεροι και κύνας και γαλάς ακόμη διελόγχευσαν.».
~Δημητρίος Κ. Βαρδουνιώτης~
Η Ελλάδα, από τη γέννηση της και ειδικότερα μετά την δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια δεν έζησε ποτέ έξω από το διεθνές σύστημα ισχύος αλλά διαμορφώθηκε στην πάροδο του χρόνου μέσα σε αυτό.
Η ίδρυση του κράτους μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν σήμανε αυτονομία χωρίς επιτήρηση, αλλά ενσωμάτωση σε ένα πεδίο όπου οι Μεγάλες Δυνάμεις όριζαν ισορροπίες πριν ακόμη ο ίδιος ο νέος κρατικός μηχανισμός σταθεί στα πόδια του.
Η παρουσία ξένων στρατευμάτων στην επικράτεια ήταν ο κανόνας της εποχής. Στο πλαίσιο της Γαλλικής Εκστρατείας στον Μοριά, γαλλικά στρατεύματα είχαν αναλάβει την εκκαθάριση οθωμανικών υπολειμμάτων και να επιβάλουν την «τάξη» σε μια χώρα που ακόμη δεν είχε ενιαία κρατική δομή. Όμως η «τάξη» σε ένα κράτος που δεν έχει ακόμη συγκροτηθεί πολιτικά είναι πάντοτε εύθραυστη έννοια.
Κάπως έτσι φτάνουμε στο Άργος, τον Ιανουάριο του 1833, μέσα σε συνθήκες πολιτικής αποσύνθεσης και ένοπλων τοπικών εντάσεων, μια απλή σύρραξη μεταξύ Ελλήνων και Γάλλων στρατιωτών εξελίχθηκε ραγδαία σε αιματηρό επεισόδιο. Οι γαλλικές δυνάμεις επενέβησαν θεωρώντας ότι αντιμετωπίζουν εξέγερση. Η αντίδραση ήταν δυσανάλογη και βίαιη. Υπήρξαν περισσότεροι από 250 νεκροί και μέσα σε αυτούς και πολλά γυναικόπαιδα ενώ η κατάσταση εκτραχύνθηκε μέσα σε συνθήκες πανικού και σύγχυσης.
Οι μεταγενέστερες αφηγήσεις όπως εκείνες που κατέγραψε ο Δημήτριος Βαρδουνιώτης (απόσπασμα στην αρχή του κειμένου) περιγράφουν σκηνές ακραίας αγριότητας. Οι ακριβείς λεπτομέρειες ποικίλλουν στις πηγές, όμως το ιστορικά αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ένα η ξένη Γαλλική στρατιωτική παρουσία λειτούργησε όχι ως ουδέτερη εγγύηση, αλλά ως παράγοντας βίαιης επιβολής.
Ακριβώς εκεί καταγράφεται κάτι βαθύτερο από ένα τοπικό επεισόδιο η πρώτη καθαρή εμπειρία ενός νεοσύστατου κράτους ότι η «προστασία» μπορεί να έχει το ίδιο πρόσωπο με την ισχύ που επιβάλλεται. Δυστυχώς όμως δεν ν ήταν το τελευταίο.
Περίπου έναν αιώνα αργότερα, η Ελλάδα δεν είναι πια υπό διαμόρφωση αλλά ένα κράτος που επιδιώκει επέκταση. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αντιλαμβάνεται τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όχι ως μακρινή σύγκρουση, αλλά ως ιστορική ευκαιρία. Η Ελλάδα μέσα στην δίνη του Εθνικού διχασμού συμμετέχει στην Αντάντ με την προσδοκία ότι η στρατιωτική συμβολή θα μετατραπεί σε διπλωματικό κεφάλαιο. Η λογική είναι ψυχρή συμμετέχεις για να αποκτήσεις. Αλλά η ιστορία συνήθως δεν ανταμείβει τη συμμετοχή αλλά την ισχύ.
Η αποστολή στην Κριμαία στις αρχές του 1919 στο πλαίσιο του μεταπολεμικού χάους δείχνει ήδη το όριο ότι η Ελλάδα συμμετέχει σε επιχειρήσεις πέρα από τον άμεσο γεωστρατηγικό της πυρήνα, χωρίς αντίστοιχο έλεγχο των εξελίξεων. Και κάπου εκεί, οι σύμμαχοι ήδη αναδιατάσσονται. Η Ευρώπη δεν έχει σταθερές φιλίες παρά μόνο σταθερές προτεραιότητες.
Εν συνεχεία η εύθραυστη σαν πορσελάνη Συνθήκη των Σεβρών παρουσιάζεται ως ιστορικός θρίαμβος ενώ στην πραγματικότητα δεν ήταν συνθήκη ειρήνης αλλά πολέμου. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως δύναμη δύο ηπείρων. Όμως αυτό που υπογράφεται σε μια αίθουσα δεν καθορίζει το πεδίο. Στο παρασκήνιο, οι ισορροπίες ήδη αλλάζαν ραγδαία. Η Συμφωνία της Άγκυρας ανάμεσα στη Γαλλία και τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ ήταν απόδειξη ότι οι συμμαχίες καταρρέουν εν ριπή οφθαλμού κάτω από τον επαναπροσδιορισμό συμφερόντων. Με λίγα λόγια όταν αλλάζει το συμφέρον, αλλάζει και η στήριξη.
Τέλος το κερασάκι στην τούρτα έρχεται με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Εκεί πλέον η ιστορία παύει να είναι διπλωματία και γίνεται σκληρή πραγματικότητα. Οι στόλοι είναι παρόντες, αλλά όχι εμπλεκόμενοι. Οι υποσχέσεις έχουν ήδη αποσυρθεί σιωπηλά πριν την ήττα.
Η επιβεβαίωση έρχεται με την Συνθήκη της Λωζάννης το διεθνές σύστημα δεν αναγνωρίζει προσδοκίες παρά μόνο μόνο τετελεσμένα.
Αν λοιπόν το Άργος του 1833 ήταν η πρώτη εμπειρία ενός κράτους που βλέπει την ξένη δύναμη ως ταυτόχρονα προστάτη και καταλύτη βίας, η Μικρά Ασία είναι η ωριμότερη, πιο σκληρή εκδοχή του ίδιου μοτίβου συμμαχία ως εργαλείο, ενθάρρυνση όσο εξυπηρετεί, αποστασιοποίηση όταν το κόστος αλλάζει.
Δεν υπάρχει εδώ «κακή πίστη» με την απλοϊκή έννοια. Υπάρχει κάτι πιο ψυχρό, η δομική λογική του διεθνούς συστήματος. Οι συμμαχίες δεν προδίδουν, απλώς σταματούν να εξυπηρετούν.
Φτάνοντας στις μέρες μας, η σχέση Ελλάδας–Γαλλίας και ο ρόλος του Εμανουέλ Μακρόν απέναντι στον Έλληνα πρωθυπουργό εντάσσονται σε ένα διαφορετικό πλαίσιο θεσμικό, ευρωπαϊκό, με κοινές στρατηγικές ανησυχίες. Οι συμφωνίες δεν είναι κενές. Αλλά ούτε είναι από μόνες τους εγγυήσεις.
Από το Άργος του 1833 έως τη Σμύρνη του 1922, δεν αλλάζουν οι πρωταγωνιστές αλλάζει μόνο το σκηνικό. Η λογική παραμένει ίδια.
Οι συμμαχίες δεν είναι εγγυήσεις, είναι στιγμές ισορροπίας και οι ισορροπίες δεν έχουν μνήμη, έχουν μόνο κατεύθυνση.
Όταν αυτή αλλάξει, αλλάζουν όλα.
Σιωπηλά, ψυχρά, χωρίς εξηγήσεις.
Για αυτό η ιστορία επιστρέφει πάντα στο ίδιο ερώτημα. Όχι ποιος ήταν μαζί σου, αλλά τι μπορούσες να κάνεις όταν έμεινες μόνος.
Γιατί στο τέλος εκεί, πέρα από συμμαχίες και υπογραφές, κρίνεται η πραγματική ισχύς.
Σχολιάστε το άρθρο μας
Αναδημοσιεύστε το ΠΑΝΤΑ με ενεργό link της πηγής.
Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. To ιστολόγιο μας δεν υιοθετεί τις απόψεις των αρθρογράφων, ούτε ταυτίζεται με τα θέματα που αναδημοσιεύει από άλλες ενημερωτικές ιστοσελίδες και δεν ευθύνεται για την εγκυρότητα, την αξιοπιστία και το περιεχόμενό τους.
Ακολουθήστε το ellinikiafipnisis.com
στο Facebook…
στο Twitter
στο Viber
στο Telegram
στο GAB…
κοινοποιήστε το και στους φίλους σας!
