Η Φιλική Εταιρεία και το ψεύδος της «μασονικής ταύτισης»…

Ιστορία, συγκυρία και αποδόμηση ενός επίμονου μύθου – Η Φιλική Εταιρεία υπήρξε προϊόν των ιστορικών συνθηκών του υπόδουλου ελληνισμού και όχι παράρτημα ξένων ιδεολογικών μηχανισμών…

Η σύγχρονη εμμονή να παρουσιαστεί η Φιλική ως μασονική οργάνωση συχνά εξυπηρετεί ιδεολογικές ανάγκες αποδόμησης της εθνικής διάστασης της Επανάστασης ή λειτουργεί ως υπεραπλουστευτική εξήγηση ενός σύνθετου φαινομένου…

Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης

Η Φιλική Εταιρεία, η μυστική οργάνωση που προετοίμασε την Ελληνική Επανάσταση του 1821, δεν μπορεί να κριθεί έξω από τον χρόνο και τον τόπο που τη γέννησαν. Κάθε προσπάθεια να την εντάξει κανείς μηχανικά σε σχήματα δυτικής μυστικιστικής ιστορίας, χωρίς να κατανοεί τον κόσμο της Ορθόδοξης Ανατολής, της οθωμανικής καταπίεσης και της ελληνικής Διασποράς, παραποιεί την ιστορική πραγματικότητα.

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό από τον Νικόλαο Σκουφά, τον Αθανάσιο Τσακάλωφ και τον Εμμανουήλ Ξάνθο, σε ένα περιβάλλον όπου δεν υπήρχε ελληνικό κράτος και κάθε πολιτική δράση ισοδυναμούσε με εσχάτη προδοσία και η επιβίωση προϋπέθετε απόλυτη μυστικότητα. Η μυστικότητα ήταν, επομένως, εργαλείο επιβίωσης και οργάνωσης και όχι ιδεολογική επιλογή ή μιμητισμός μασονικών πρακτικών.

Οι ιδρυτές της Φιλικής δεν ήταν φιλόσοφοι των ευρωπαϊκών σαλονιών ούτε κατάγονταν από βασιλικούς οίκους. Ήταν άνθρωποι του εμπορίου, της προσφυγιάς και της διαρκούς επισφάλειας, που γνώριζαν από πρώτο ότι ένα επαναστατικό εγχείρημα χωρίς κράτος, στρατό και επίσημη διπλωματία μπορούσε να στηριχθεί μόνο σε δίκτυα εμπιστοσύνης, αυστηρή ιεραρχία και όρκους πιστότητας που συνέδεαν τα μέλη μέχρι θανάτου. Τέτοιες μορφές μυστικότητας βέβαια σε απλούστερη μορφή προϋπήρχαν στον ελληνικό κόσμο πολύ πριν από τη μασονία, όπως στις αδελφοποιήσεις, στις ένοπλες ομάδες της κλεφτουριάς και στα μοναστηριακά δίκτυα. Η ίδια η Ορθοδοξία, σε συνθήκες διωγμών, είχε αναπτύξει παράδοση μυστικής συνοχής, χωρίς να βασίζεται σε αφηρημένο συμβολισμό ή παγκόσμια ιδεολογία.

Με λίγα λόγια η Φιλική Εταιρεία δεν δανείζεται εξολοκλήρου τη μυστικότητα από τη μασονία αλλά υιοθέτησε μέρος της ως κοινή πρακτική της εποχής, με σκοπό την επιβίωση και την ετοιμότητα για επανάσταση. Αν και είναι γεγονός ότι ορισμένα στελέχη της Φιλικής γνώριζαν μασονικές πρακτικές όπως ο Εμμανουήλ Ξάνθος, που είχε μυηθεί σε μασονική στοά αυτό δεν αποτελεί επουδενί απόδειξη ταύτισης. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι οι λεγόμενοι μασώνοι εκείνης της εποχής δεν αποτελούσαν ομοιογενή ομάδα, πιο συγκεκριμένα η μασονία του 18ου–19ου αιώνα περιλάμβανε διαφορετικές στοές με ποικίλα δόγματα, φιλοσοφικές προσεγγίσεις και κοσμοθεωρητικά χαρακτηριστικά.

Βεβαιά η ουσιώδης διαφορά εντοπίζεται στο περιεχόμενο και στον σκοπό. Η μασονία είναι υπερεθνική, κοσμοπολίτικη και θρησκευτικά ουδέτερη, με κύριο στόχο την ηθική και πνευματική βελτίωση του ατόμου. Απο την άλλη πλευρά η Φιλική Εταιρεία ήταν απολύτως εθνική, συγκεκριμένη και θρησκευτικά προσδιορισμένη. Ο όρκος του Φιλικού τελούνταν στο Ευαγγέλιο, επικαλείτο την Αγία Τριάδα και δεσμεύε τα μέλη για την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους και όχι της «ανθρωπότητας». Η μύηση δεν ήταν φιλοσοφική, ούτε υπήρχε στόχος ηθικής αυτοβελτίωσης ή κοινωνικής ανέλιξης αλλά υπήρχε μόνο πολιτική πράξη με κίνδυνο της ίδιας τους της ζωής.

Η δε διεθνής διάσταση της Φιλικής δεν προέρχεται από μυστικά δίκτυα ή μασονική καθοδήγηση, αλλά από τον ελληνισμό της Ρωσίας και την εμπλοκή Ελλήνων αξιωματικών του ρωσικού στρατού. Η οργάνωση προσδοκούσε ρωσική υποστήριξη βάσει θρησκευτικής συγγένειας, μακράς παράδοσης ρωσο-οθωμανικών πολέμων και της παρουσίας ισχυρών ελληνικών κοινοτήτων, δηλαδή γεωπολιτικής στρατηγικής και ρεαλιστικής εκτίμησης της εποχής και ξεκάθαρα όχι ιδεολογικής μασονικής καθοδήγησης.

Πέρα από όλα τα παραπάνω νομίζω ότι η ιστορική ειρωνεία είναι εμφανής, αν η Φιλική Εταιρεία ήταν απλώς ένα παράρτημα μασονικών δικτύων, δεν θα προκαλούσε πανικό. Και όμως, καταδιώχθηκε ανελέητα από τις οθωμανικές αρχές, αντιμετωπίστηκε με καχυποψία από την Αυστρία του Μέττερνιχ και θεωρήθηκε αποσταθεροποιητικός παράγοντας από όλες τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Δεν ζητούσε μεταρρυθμίσεις ούτε «πρόοδο», ζητούσε απλά ρητά και κατηγορηματικά ένοπλη εθνική εξέγερση.

Δυστυχώς η σύγχρονη εμμονή να παρουσιαστεί η Φιλική ως μασονική οργάνωση συχνά εξυπηρετεί ιδεολογικές ανάγκες αποδόμησης της εθνικής διάστασης της Επανάστασης ή λειτουργεί ως υπεραπλουστευτική εξήγηση ενός σύνθετου φαινομένου. Η ιστορία όμως δεν ερμηνεύεται με αναλογίες, αλλά με συμφραζόμενα και τεκμήρια. Εν κατακλείδι η Φιλική Εταιρεία υπήρξε προϊόν των ιστορικών συνθηκών του υπόδουλου ελληνισμού και όχι παράρτημα ξένων ιδεολογικών μηχανισμών. Το γεγονός αυτό εξηγεί την αυθεντικότητα και τον καθοριστικό ρόλο της στην πορεία προς την απελευθέρωση του έθνους.

Σχολιάστε το άρθρο μας

Αναδημοσιεύστε το ΠΑΝΤΑ με ενεργό link της πηγής.

Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου.  To ιστολόγιο μας δεν υιοθετεί τις απόψεις των αρθρογράφων, ούτε ταυτίζεται με τα θέματα που αναδημοσιεύει από άλλες ενημερωτικές ιστοσελίδες και δεν ευθύνεται για την εγκυρότητα, την αξιοπιστία και το περιεχόμενό τους.

Ακολουθήστε το ellinikiafipnisis.com 

στο Facebook…

στο Twitter

στο Viber

στο Telegram

στο GAB…

κοινοποιήστε το και στους φίλους σας!